Diakonaaltjes: doe-het-samen 40 jaar toneel zonder regisseur

Een regisseur speelt geen rol bij de toneelgroep De Diakonaaltjes in Grijpskerk. Sinds de oprichting van deze groep is de regie namelijk in handen van het collectief spelers.

“We helpen mekaar al veertig jaar en al veertig jaar gaat dat goed. We kunnen bij mekaar de kast vol vegen”, zegt de pas koninklijk onderscheiden mede-oprichter Aaltje Komrij-Postmus (73) over de veerkracht van de leden. “En toch blijft het altijd weer lachen”.

Een humorvolle benadering van de toneelstukken en ook van het dagelijks leven blijkt in een terugblik op De Diakonaaltjes de eerste rode draad te zijn. Zo is de benaming bij wijze van grap ontstaan uit het samenvoegen van de diakonie als bakermat en de voornaam van mevrouw Komrij. Op voorstel van de diakonie van indertijd de gereformeerde kerk te Grijpskerk voegden een handjevol amateur-toneelspelers vier decennia geleden de daad bij het woord. De vermaakprogramma’s voor ouderen en alleengaanden bleken voordien niet een avondvullend karakter te hebben, terwijl de bezoekers graag langer bijeen wilden blijven. “Korte sketches werden tot die tijd afgewisseld met accordeonmuziek”.

Te prijzig

De Christelijke Plattelands Jongeren (CPJ) zouden aanvankelijk de toneelklus klaren, maar de diakenen vonden deze groep net iets te prijzig. “Kom op, dan doun wie ‘t zulf. Dat kan best”, luidde de eerste dag in voor De Diakonaaltjes met het credo van Aaltje Komrij. Het doe-het-zelf-karakter werd alleen in de eerste jaren warmhistorisch ingekaderd. Steevast las een van de diakenen vooraf de tekst van het op te voeren toneelstuk door voor zijn goedkeuring. In de praktijk leverde dat nooit problemen op, doordat ook vanuit de groep de tekst waar nodig was van bijvoorbeeld vloekwoorden werd ontdaan.

“Door de jaren heen accepteren mensen meer dan in de beginperiode, maar kern blijft dat we niemand willen kwetsen. We houden ’t netjes, veranderen soms een naam of straatnaam in een herkenbare uit de streek en laten onze fantasie erop los. De teksten lopen nooit volgens ’t boekje”, zo duidt ze de grote mate van spelvrijheid aan. “Het vrije improviseren hoort bij ons. Elke opvoering is daardoor anders. De schrijver van het toneelstuk moet alleen niet in de zaal zitten”.

Kunstgebit

Een tweede rode draad betreft de hang en drang naar toneel dat zich op het platteland afspeelt. “Het eerste stuk ‘Hoe laat is het?’ ging over de landbouw. Dat past helemaal bij onze streek. Een stuk moet wel altijd vol grappen en grollen zitten zoals ook ‘Gebonden groentesoep’. Daarbij denk je niet direct aan een kunstgebit in de soep, maar”, lacht ze, “het was wel zo. Een heerlijk spel”. Met John Lanting en zijn Theater van de Lach als voorbeeld weet de spelersgroep zich al spiegelend wel raad. “Het spannende is soms dat we stuk zes weken van tevoren nog moeten instuderen. Dan moet je wel ruimte gunnen aan vrije improvisatie om het leuk te houden. Omdat we elkaar lang genoeg en goed kennen, lukt het altijd weer wonderwel”. Een voordeel bij de onderlinge band is naar haar zeggen dat in de groep lief en leed wordt gedeeld, zodat de spelers ook van elkaar weten hoe ver ze te ver kunnen gaan.

Bomvolle zalen duiden erop dat De Diakonaaltjes historie schrijft en zich tegelijkertijd in tijd verliest. Het verbaast Aaltje Komrij dan ook dat de belangstelling onveranderd groot blijft. “Alleen in het begin kregen we af en toe de vraag: zijn jullie niet heel christelijk?” De groep wist dit lenig af te tikken met een verwijzing naar de levenshumor. Het nieuwste, rooms getinte,stuk ‘Nonnen over de vloer’ geeft aan dat ook de keuzevrijheid niet strak en straf is.

Seksueel

Een van de grootste veranderingen qua publiek blijkt de acceptatie van onder meer seksueel getinte teksten te zijn. “Zo’n vijftien jaar geleden zijn er ooit enkele bezoekers opgestapt, nadat bij een bedscène eentje onder de wol werd gestopt. Er was geen naakt in het spel, maar alleen al de suggestie dat er iets zou kunnen gebeuren, was toen kennelijk voldoende bij sommigen om de ogen te sluiten. Bij een latere liefdesscène stapte een oudere vrouw naar het podium en fluisterde ze naar een van onze mannen: “Kom, ik kom dij een kuske geven”.

De Diakonaaltjes speelde tot nu toe hoofdzakelijk in Groningen, maar incidenteel ook in Friesland zoals in cultureel centrum De Lawei te Drachten en een zaal in Kollumerpomp. De podia verschillen sterk: van de PKN-kerk in eigen dorp tot hotel Postiljon in Groningen, De Kielzog van de GADO in Hoogezand en kerkzaaltjes in de wijde omgeving.

Plat proaten

Op z’n Westerkwartiers. Qua taal, straat- en persoonsnamen en vooral q ua inkleuring van de klucht is dat altijd het uitgangspunt gebleven. “Beetje plat proaten”, geeft Aaltje Komrij weer. “Het dialect kan van plaats tot plaats verschillen. Ook daarom is vrije improvisatie mooi. Kommerzijl is geen Grijpskerk en Grijpskerk geen Zuidhorn”. Aan origineel materiaal hebben ze geen gebrek dankzij een langdurige relatie met Toneeluitgeverij Vink B.V. Slechts eenmaal kwam er eigenhandig een tekst tot stand, terwijl ook de revue t.g.v. 500 jaar Grijpskerk uit eigen pennen vloeide.

In de 40ste klucht ‘Nonnen over de vloer’ speelt alleen Henk de Boer een dubbelrol. De overige rollen worden vertolkt door Johny Kingma, Tetsje Benedictus, Irene van der Veen, Tineke Pater, Jaco Smit, Janny Stoutmeijer, Bert Lesman en Aaltje Komrij die tevens een deel van het schminkwerk op zich neemt.

Rozenkrans

Grieta Postma geldt als hoofdschminkster. Voor zover er gesouffleerd dient te worden, betreft dit een klus van Joke Ridder. Het verhaal speelt zich af in het hotel ’t Reekalfje op De Veluwe. De eerste uitvoering is op 17 januari.

“Voor eigen parochie”, grapt Aaltje Komrij. “De primeur is meestal elk jaar in Grijpskerk. Vorig jaar jaar liep ik voor het eerst met een rozenkrans. Ik heb nog niet op de kop had”. Ze hoopt het spel nog jarenlang mee te spelen. “Tot nu toe vragen ze elk jaar: volgend jaar maar weer? Wat ons betreft wel, want anders missen we allemaal wat”.

 

Jelle Raap

Bron: Westerkwartier

Vandaag in Grijpskerk

  • Geen activiteiten bekend

Binnenkort in Grijpskerk